Osteoporoza - podstawowe informacje

Dzisiejszy styl życia – pośpiech, fatalna dieta, nadmierna ilość spożywanych używek oraz brak ruchu silnie wpływa na nasze zdrowie. Nie zdajemy sobie sprawy, że takie postępowanie również nie jest obojętne wobec naszych kości. Osteoporoza jest chorobą, której rozwojowi sprzyjają wyżej wymienione czynniki.

Często pacjent słysząc od lekarza diagnozę, jaką jest osteoporoza, nie rozumie istoty tej choroby. Nie każdy lekarz dysponuje wystarczającą ilością czasu, aby należycie wyjaśnić pacjentowi jej charakterystykę i zapoznać go z nią.

Co to jest osteoporoza?

Słowo „osteoporoza” pochodzi z języka greckiego i już samo tłumaczenie daje nam wiele informacji na temat tej choroby; mianowicie osteon oznacza „kość”, a porus „otwór”, można więc przetłumaczyć to jako „dziurawa kość”.

Osteoporoza to postępująca metaboliczna choroba całego szkieletu człowieka. Dochodzi w niej do zmniejszenia gęstości kości („mniej kości w kości”), następuje też zmiana jej wewnętrznej struktury, przez co szkielet staje się bardziej kruchy i podatny na złamania. Dzieje się tak dlatego, że procesy niszczenia i odbudowy kości, które u zdrowego człowieka pozostają w równowadze, u chorych na osteoporozę przesunięte są w stronę niszczenia (człowiek traci więcej tkanki kostnej, niż jest w stanie odbudować).

Na procesy te duży wpływ mają hormony (parathormon, kalcytonina czy hormony płciowe, zarówno estrogeny – hormony żeńskie, jak i androgeny – hormony męskie), odpowiednia ilość wapnia i witaminy D w diecie czy też aktywność fizyczna i wiele innych czynników.

Każdy człowiek około 30. roku życia osiąga tak zwaną masę szczytową kości. Po tym okresie kościec ani nie zwiększa swojej masy (jak to następuje w okresie wzrostu i przez jakiś czas potem), ani jej nie traci (jak to się dzieje po 40. roku życia). Jednak po przekroczeniu 45. roku życia zaczynamy systematycznie „tracić” kości – jest to proces zupełnie naturalny i nie ma w tym nic niepokojącego, o ile utrata ta utrzymuje się na prawidłowym poziomie (ok. 0,5% do 1% masy kostnej rocznie).

Jednak u ludzi cierpiących na osteoporozę utrata ta wynosi od 2% do 4% lub więcej. Co gorsza, utrata ta jest zupełnie bezobjawowa, więc nie sposób jej zauważyć. 

Konsekwencją wyżej wymienionych zmian jest większa podatność kości na złamania, przez co nawet niewielki uraz, który dla zdrowego człowieka byłby zupełnie nieszkodliwy, może doprowadzić do złamania groźnego dla naszego zdrowia, a nawet życia. Złamanie powstałe na skutek takiego urazu nazywamy „złamaniem niskoenergetycznym” lub „patologicznym” i zawsze nasuwa ono podejrzenie procesu chorobowego w obrębie kości, między innymi osteoporozy.

Jak często występuje osteoporoza?

Osteoporoza występuje zwykle u kobiet po menopauzie i u mężczyzn w podeszłym wieku.
W Polsce na tę chorobę cierpi około 7% kobiet w wieku 45–54 lat, około 25% kobiet w wieku 65–74 lat i aż 50% kobiet w wieku 75–84 lat. Mimo, że choroba ta dotyczy najczęściej kobiet, nie tylko one są na nią narażone, może ona dotykać również mężczyzn, a nawet dzieci i mimo że nie są to częste przypadki, należy o tym pamiętać.

Już teraz liczbę chorych w naszym kraju szacuje się na 6 milionów, a postawione rozpoznanie osteoporozy ma 3 miliony osób. Na skutek stałego starzenia się społeczeństwa możemy spodziewać się jednak, że ich liczba będzie rosnąć.

Widać więc, że nie jest to problem rzadki, w związku z czym warto mieć chociaż ogólne pojęcie o tej jednostce chorobowej, ponieważ prawdopodobieństwo, że dotknięty nią zostanie ktoś z grona naszych znajomych lub rodziny, jest niestety duże.

Typy osteoporozy

Osteoporoza nie u każdego pacjenta przebiega tak samo i nie u każdego powodowana jest przez te same czynniki. W związku z tym, aby usystematyzować i ułatwić porozumiewanie się lekarzy między sobą, a także lekarzy z pacjentami, wprowadzono ogólnie przyjęty podział tej jednostki chorobowej.

Typ A (typ II według Meltona i Riggsa), nazywany również „osteoporozą starczą” lub „osteoporozą inwolucyjną”

Występuje u osób w wieku 70–75 lat. Dwa razy częściej dotyczy kobiet niż mężczyzn. Główną przyczyną tego typu osteoporozy jest utrudnione wchłanianie wapnia, co prowadzi do zwiększonego uwalniania wapnia z kości. Złamania zdarzające się w tym typie osteoporozy dotyczą najczęściej trzonów kręgów lub bliższej części kości udowej (złamania szyjki kości udowej lub złamania przezkrętarzowe, międzykrętarzowe kości udowej).

Typ B (typ I według Meltona i Riggsa), nazywany również „osteoporozą pomenopauzalną”
Występuje u kobiet w wieku 55–65 lat. Główną przyczyną tego typu osteoporozy jest niski poziom estrogenów (żeńskie hormony płciowe) występujący u kobiet w wieku menopauzalnym. Złamania kości występujące w tym typie osteoporozy dotyczą głównie dalszego odcinka kości przedramienia (złamania kości przedramienia w okolicy nadgarstka) lub trzonów kręgów.

W tym typie osteoporozy jest ona następstwem innych chorób pacjenta lub przyjmowania przez niego leków.

Przyczyny osteoporozy

• nadczynność tarczycy (nadmierna produkcja hormonów wydzielanych przez ten gruczoł),
• cukrzyca (zwłaszcza typu 1),
• endometrioza,
• przewlekła niewydolność nerek,
• przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) – częsta choroba występująca u ludzi palących,
• papierosy palone przez wiele lat,
• niektóre nowotwory (najczęściej białaczki i chłoniaki, ale także na przykład szpiczak mnogi),
• hemofilia (zaburzenie krzepnięcia krwi),
• sarkoidoza.

Lekami, które mogą powodować osteoporozę, są leki z następujących grup: glikokortykosteroidy (szeroko stosowane w medycynie, między innymi do leczenia astmy oskrzelowej, ale też wielu innych chorób), leki przeciwpadaczkowe, heparyna (lek podawany w celu zmniejszenia krzepliwości krwi), doustne antykoagulanty (leki często przyjmowane przez ludzi z zaburzeniami rytmu serca), niektóre leki przeciwnowotworowe.

W dalszym ciągu niewiele w naszym społeczeństwie mówi się o typowych przyczynach osteoporozy, jej następstwach czy też o tym, jak możemy jej zapobiegać. Zważywszy na to, jak częsty jest to problem i jak wiele osób już jest, lub w niedługim czasie będzie, dotkniętych osteoporozą, należy dążyć do tego, aby świadomość ludzi na temat tej choroby stale się zwiększała.

Co więcej, w związku z tym, że średnia wieku w naszym kraju stale rośnie, co oznacza, że nasze społeczeństwo się starzeje, możemy spodziewać się, że ilość ludzi dotkniętych problemem osteoporozy będzie się zwiększać. Uwidacznia to konieczność propagowania wiedzy na temat występowania tej jednostki chorobowej i możliwości zapobiegania jej, jeśli zależy nam na naszych bliskich, znajomych lub nawet na ludziach z naszego otoczenia, ponieważ, jak wiadomo nie od dziś, zapobiegać jest zawsze lepiej, niż leczyć.